.png){kind=icon}
.jpg)
Trước những yêu cầu thực tiễn của sản xuất nông nghiệp hiện nay, Trung tâm Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo (Trung tâm) phối hợp cùng Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Bình Tâm đã hoàn thiện quy trình chuyên canh cây gấc, nhằm xây dựng mô hình kỹ thuật đồng bộ, phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng địa phương. Trong quá trình thực hiện, nhiều kết quả nổi bật đã được ghi nhận, góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị sản xuất gấc theo hướng bền vững.
Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang hướng tới sản xuất bền vững và ứng dụng công nghệ cao, việc phát triển các vùng chuyên canh cây trồng có giá trị kinh tế cao như cây gấc là một yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, tại Tây Ninh nói chung và khu vực phường Long An, phường Tân An nói riêng, việc trồng gấc vẫn còn manh mún, thiếu quy trình đồng bộ, dẫn đến năng suất và chất lượng không ổn định.
Trước thực trạng đó, đề tài “Hoàn thiện quy trình canh tác tổng hợp phát triển vùng trồng chuyên canh cây gấc (Momordica cochinchinensis [Lour.] SPRENG) tại Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Tâm, TP. Tân An” do KS. Đỗ Minh Tấn làm chủ nhiệm, đã được triển khai từ tháng 8/2023 đến tháng 7/2025, với mục tiêu xây dựng một quy trình kỹ thuật toàn diện, từ khâu sản xuất giống đến thu hoạch và bảo quản.
Trước thực trạng đó, đề tài “Hoàn thiện quy trình canh tác tổng hợp phát triển vùng trồng chuyên canh cây gấc (Momordica cochinchinensis [Lour.] SPRENG) tại Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Tâm, TP. Tân An” do KS. Đỗ Minh Tấn làm chủ nhiệm, đã được triển khai từ tháng 8/2023 đến tháng 7/2025, với mục tiêu xây dựng một quy trình kỹ thuật toàn diện, từ khâu sản xuất giống đến thu hoạch và bảo quản.
Làm chủ công nghệ sản xuất giống bằng phương pháp ghép cành
Một trong những thành công nổi bật đầu tiên của đề tài là việc hoàn thiện quy trình nhân giống gấc bằng phương pháp ghép cành. Thay vì các phương pháp truyền thống (gieo trồng bằng hạt), đề tài đã sử kỹ thuật ghép nêm bằng cách sử dụng ngọn của giống gấc nếp mới - giống gấc lai có năng suất cao, ghép vào gốc gấc rừng hoặc gấc địa phương (sức đề kháng tốt nhưng năng suất thấp). Kết quả ở nghiệm thức gốc ghép 30 ngày tuổi, cho tỷ lệ sống tốt nhất (trên 85%), cây con sinh trưởng khỏe mạnh, đồng đều và rút ngắn thời gian cho quả.
Phương pháp này không chỉ giúp người dân chủ động sản xuất lượng lớn cây giống chất lượng cao mà còn đảm bảo 100% cây giống là cây cái, khắc phục nhược điểm về tỷ lệ cây đực/cái khi trồng bằng hạt.
Một trong những thành công nổi bật đầu tiên của đề tài là việc hoàn thiện quy trình nhân giống gấc bằng phương pháp ghép cành. Thay vì các phương pháp truyền thống (gieo trồng bằng hạt), đề tài đã sử kỹ thuật ghép nêm bằng cách sử dụng ngọn của giống gấc nếp mới - giống gấc lai có năng suất cao, ghép vào gốc gấc rừng hoặc gấc địa phương (sức đề kháng tốt nhưng năng suất thấp). Kết quả ở nghiệm thức gốc ghép 30 ngày tuổi, cho tỷ lệ sống tốt nhất (trên 85%), cây con sinh trưởng khỏe mạnh, đồng đều và rút ngắn thời gian cho quả.
Phương pháp này không chỉ giúp người dân chủ động sản xuất lượng lớn cây giống chất lượng cao mà còn đảm bảo 100% cây giống là cây cái, khắc phục nhược điểm về tỷ lệ cây đực/cái khi trồng bằng hạt.
Hình: Cây giống gấc được sản xuất bằng phương pháp ghép nêm
Mô hình canh tác tối ưu cho hiệu quả vượt trội
Trên tổng diện tích 1,5 ha trồng thử nghiệm, đề tài đã tiến hành khảo sát ba mật độ trồng khác nhau (4x4m, 5x5m và 6x2m) với hệ thống giàn trụ bê tông kiên cố. Kết quả cho thấy:
- Ở mật độ 5x5m (400 cây/ha) là lựa chọn tối ưu nhất, cho năng suất thực thu năm đầu tiên đạt 15,6 tấn/ha, cao hơn so với các mật độ còn lại và vượt mục tiêu đề tài đề ra (15 tấn/ha). Mật độ này giúp cây phát triển tán lá cân đối, thông thoáng, dễ chăm sóc và tăng tỷ lệ đậu quả.
- Đặc biệt, chất lượng quả gấc cũng được nâng cao đáng kể. Hàm lượng β-caroten (tiền chất Vitamin A) trong cơm gấc đạt mức rất cao, dao động từ 654,3 mg/kg đến 713,7 mg/kg, tương đương với các nghiên cứu hàng đầu trên thế giới, khẳng định tiềm năng to lớn trong việc cung cấp nguyên liệu cho ngành dược phẩm và thực phẩm chức năng.
Phát hiện và khống chế thành công bệnh thối thân – thối rễ mới trên cây gấc
- Ở mật độ 5x5m (400 cây/ha) là lựa chọn tối ưu nhất, cho năng suất thực thu năm đầu tiên đạt 15,6 tấn/ha, cao hơn so với các mật độ còn lại và vượt mục tiêu đề tài đề ra (15 tấn/ha). Mật độ này giúp cây phát triển tán lá cân đối, thông thoáng, dễ chăm sóc và tăng tỷ lệ đậu quả.
- Đặc biệt, chất lượng quả gấc cũng được nâng cao đáng kể. Hàm lượng β-caroten (tiền chất Vitamin A) trong cơm gấc đạt mức rất cao, dao động từ 654,3 mg/kg đến 713,7 mg/kg, tương đương với các nghiên cứu hàng đầu trên thế giới, khẳng định tiềm năng to lớn trong việc cung cấp nguyên liệu cho ngành dược phẩm và thực phẩm chức năng.
Trong quá trình canh tác, nhóm nghiên cứu đã phát hiện một loại bệnh thối thân - thối rễ mới, gây hại trên cây gấc trưởng thành. Qua phối hợp với Viện Cây ăn quả Miền Nam, tác nhân gây bệnh được xác định là tổ hợp nấm Fusarium spp., Pythium spp. và vi khuẩn Pseudomonas spp.
Từ đó, quy trình phòng trừ tổng hợp ưu tiên các biện pháp sinh học đã được xây dựng, bao gồm cải tạo hệ thống thoát nước, sử dụng chế phẩm Trichoderma, Chitosan và Nano Bạc, đồng. Giải pháp này không chỉ khống chế hiệu quả mầm bệnh mà còn giảm 30-40% việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, hướng tới một nền nông nghiệp an toàn và bền vững.
Hoàn thiện chuỗi giá trị và nâng cao hiệu quả kinh tế của mô hình
Từ đó, quy trình phòng trừ tổng hợp ưu tiên các biện pháp sinh học đã được xây dựng, bao gồm cải tạo hệ thống thoát nước, sử dụng chế phẩm Trichoderma, Chitosan và Nano Bạc, đồng. Giải pháp này không chỉ khống chế hiệu quả mầm bệnh mà còn giảm 30-40% việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, hướng tới một nền nông nghiệp an toàn và bền vững.
Việc áp dụng mô hình canh tác tổng hợp này mang lại những lợi ích kinh tế to lớn và đa chiều, tạo ra nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững. Trước hết, quy trình chuẩn hóa từ khâu giống, canh tác đến thu hoạch giúp người nông dân tối ưu hóa chi phí và nguồn lực. Bằng việc áp dụng các kỹ thuật tiên tiến như ghép cành, chọn mật độ tối ưu và sử dụng biện pháp sinh học, mô hình không chỉ giảm thiểu rủi ro mà còn tiết kiệm đáng kể chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật.
Song song đó, đây còn là đòn bẩy mạnh mẽ để tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận. Năng suất vượt trội cùng chất lượng quả với hàm lượng dược tính cao đã trực tiếp nâng cao giá trị thương phẩm, giúp nông dân tăng thu nhập từ 15-20%. Bên cạnh đó, đề tài cũng xây dựng thành công quy trình thu hoạch, sơ chế và bảo quản chuyên nghiệp. Thời điểm thu hoạch tối ưu được xác định khi quả chín đỏ 70-80%, giúp hàm lượng dinh dưỡng đạt mức cao nhất. Sản phẩm sau đó được phân loại, tách cơm và cấp đông theo quy trình chuẩn, giúp bảo quản chất lượng từ 6-8 tháng và giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch xuống dưới 5%.
Sự thành công của đề tài không chỉ mang lại một quy trình kỹ thuật hoàn chỉnh mà còn đặt nền móng vững chắc cho việc xây dựng vùng chuyên canh gấc chất lượng cao tại tỉnh Tây Ninh, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Song song đó, đây còn là đòn bẩy mạnh mẽ để tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận. Năng suất vượt trội cùng chất lượng quả với hàm lượng dược tính cao đã trực tiếp nâng cao giá trị thương phẩm, giúp nông dân tăng thu nhập từ 15-20%. Bên cạnh đó, đề tài cũng xây dựng thành công quy trình thu hoạch, sơ chế và bảo quản chuyên nghiệp. Thời điểm thu hoạch tối ưu được xác định khi quả chín đỏ 70-80%, giúp hàm lượng dinh dưỡng đạt mức cao nhất. Sản phẩm sau đó được phân loại, tách cơm và cấp đông theo quy trình chuẩn, giúp bảo quản chất lượng từ 6-8 tháng và giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch xuống dưới 5%.
Sự thành công của đề tài không chỉ mang lại một quy trình kỹ thuật hoàn chỉnh mà còn đặt nền móng vững chắc cho việc xây dựng vùng chuyên canh gấc chất lượng cao tại tỉnh Tây Ninh, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Hình: Mô hình thâm canh cây gấc tại HTX NN Bình Tâm